Evidence-based foodplatform, geschreven door professionals

De voedingsindustrie houdt je soms voor de gek met misleidende etiketten en voedingsclaims op fabrieksproducten. Daarnaast is op het internet veel onjuiste informatie over voeding te vinden. Tijd voor een onderbouwd tegengeluid! I’m a Foodie is hét platform waarop diëtisten en voedings- en gezondheidswetenschappers hun kennis delen over gezonde voeding.
Wij staan voor gezond, duurzaam, vers (zonder pakjes en zakjes) en zelf koken. De onderwerpen zijn alledaags, evidence based én direct praktisch toepasbaar in je eigen situatie. Uiteindelijk is de keuze aan jou: op welke manier ga jij gezond eten?

Plantensterolen: Cholesterolwonder of Marketingtruc?

Door | 2017-01-07T09:52:07+00:00 18 juli 2015|Categorieën: Hoe zit het met..., I'm a Foodie blog, Kritisch kiezen & kopen|Onderwerpen: , |
  • Plantensterolen
Plantensterolen. Toen ik tijdens de opleiding het woord voor het eerste hoorde ging er geen belletje rinkelen. Er zullen veel mensen hetzelfde hebben gehad als ik, terwijl andere mensen direct aan de margarines denken waarin het zit en waarbij het belooft om je cholesterolwaarde te laten dalen. Maar wat zijn die plantensterolen nou precies? En verlagen plantensterolen echt je cholesterolwaarde?

Basics over cholesterol

Om te kunnen uitleggen wat plantensterolen zijn, is het belangrijk om eerst even kort een uitstapje te doen naar cholesterol. Cholesterol is een vetachtige stof en wordt verpakt in lipoproteïnen om te kunnen transporteren. Deze lipoproteïnen kunnen we opdelen in hoge dichtheid lipoproteïnen (HDL), lage dichtheid lipoproteïnen (LDL) en zeer lage dichtheid lipoproteïnen (VLDL). Als we kijken naar cholesterol hebben we het vaak over het goede cholesterol (= HDL) en het slechte cholesterol (=LDL). HDL-cholesterol is het cholesterol wat de bloedvaten opruimt terwijl LDL-cholesterol juist het cholesterol is wat in de vaatwanden gaat zitten. Dit zorgt voor plakvorming en hierdoor worden de aderen nauwer en kan bloed minder goed door het lichaam stromen. Bij een verhoogde LDL-cholesterolwaarde is er dus ook een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

Plantensterolen

Bron afbeelding: http://www.hartwijzer.nl/LDL-cholesterol.php

Wat zijn plantensterolen?

Plantensterolen zijn natuurlijke onderdelen van de celmembranen van plantensoorten en bevinden zich onder andere in groente, fruit en noten. Hierdoor zijn plantensterolen aanwezig in een ‘standaard voedingspatroon’ maar alleen in kleine hoeveelheden. Naast plantensterolen bestaan er ook plantenstanolen. Plantenstanolen komen weinig voor in de natuur en worden geproduceerd door hydrogeneren van de plantensterolen (1).

Maar wat doen ze nou?

Qua structuur lijken plantensterolen op cholesterol. Plantensterolen en –stanolen verlagen/remmen de absorptie van cholesterol in de darm en hierdoor verlagen de cholesterolwaarden. Plantensterolen hebben invloed op het LDL-cholesterol. Het HDL-cholesterol blijft onveranderd (1,2). De literatuur zegt het volgende over plantensterolen: ‘Een inname van 2 gram plantensterolen- en stanolen kan het totaal cholesterolwaarde verlagen met 10% in 2-3 weken tijd. Alhoewel dit voor elk persoon verschillend kan zijn’.

Het is nu duidelijk wat plantensterolen zijn en wat ze doen, namelijk het LDL-cholesterol verlagen, maar hier zijn een paar kanttekeningen bij te plaatsen. Ten eerste blijkt dus dat plantensterolen een daling van het totaal cholesterolwaarde van 10% geven. Maar als we kijken naar de klinische relevantie dan is 10% eigenlijk niet erg veel. Is het dan ook de moeite om plantensterolen te nuttigen als het cholesterolwaarde maar met 10% daalt? Als we kijken naar statines (cholesterolverlagende geneesmiddel) dan zien we hierbij een grotere daling van het cholesterol. Hierbij komend op het tweede punt: de hoeveelheid plantensterolen. Een inname van 2 gram plantensterolen wordt aangeraden om het effect ervan te zien maar als we meer als 3 gram nuttigen dan kan dit weer een negatief effect hebben. In de literatuur staat ook: ‘Er wordt geen verdere vermindering gezien indien de inname van plantensterolen of -stanolen boven 3 gram/dag is’ (1).

Daarnaast wijst prof. dr. Katan ons op het volgende: ‘Wel een probleem is dat we niet weten of plantensterol echt goed is voor hart- en bloedvaten. De meeste stoffen die het cholesterolgehalte van het bloed verlagen voorkomen inderdaad hartinfarcten, vandaar dat plantensterol van de EU een goedgekeurde gezondheidsclaim heeft gekregen. Maar wat plantensterol echt doet op hart- en bloedvaten is nooit onderzocht’ (3).

Hmm…Ik ben zelf nog niet echt overtuigd om plantensterolen te gebruiken. We kijken even verder..

Plantensterolen

Bron afbeelding: http://www.hartwijzer.nl/Cholesterolverlagers.php

‘Functional Foods’

Indien plantensterolen aan een product worden toegevoegd, spreken we van een ‘functional food’. Een functional food is een product waaraan een stofje of bestanddeel wordt toegevoegd, zodat het een bepaald gezondheidseffect heeft (4,5). De bekendste producten waaraan plantensterolen worden toegevoegd zijn de producten van Becel Pro-activ (margarine, yoghurtdrank en melkdrank). Vele huismerken hebben tegenwoordig ook margarines/halvarines met plantensterolen zoals AH Halvarine Cholesterol verlagend.

De claim die gedaan wordt over plantensterolen is volgens de regels van de Warenwet en goedgekeurd door de European Food Safety Authority (EFSA). Als we kijken op de website van de EFSA dan zien we als conclusie staan dat plantensterolen die toegevoegd zijn aan producten zoals margarine, dressings en zuivelproducten een consistente lage LDL-cholesterolwaarde laten zien in een groot aantal studies maar dat de ‘effectieve’ dosis om dit effect te behalen niet vastgesteld kan worden met de bestaande informatie (6).

Ahá, het is dus zo dat plantensterolen het LDL-cholesterol verlagen, maar er is nog niet echt bekend welke dosis hiervoor nu precies nodig is. Als we ook kijken in de wetenschappelijke databanken dan zijn er vele uiteenlopende onderzoeken. Er zijn veel onderzoeken naar plantensterolen in opdracht van Unilever gedaan (zie link) hierdoor kan er sprake zijn van een conflict of interest zoals ik besproken heb in mijn vorige blog (7). Ander onderzoek, een systematische review, laat zien dat er diverse onderzoeken zijn uitgevoerd waarbij een verhoogde concentratie van plantensterolen, het risico op hart- en vaatziekten zelfs kan verhogen (8). Kortom, over de hoeveelheid plantensterolen zijn de meningen nog verdeeld.

Als we ook teruggaan naar de producten zoals Becel Pro-activ dan zien we ook dat het gebruik van deze producten alleen een effect hebben als je een minimale dosis binnenkrijgt. Bij Becel Pro-activ moet je 4 besmeerde boterhammen eten of 2 besmeerde boterhammen eten en 1 groot glas Becel Pro-activ melkdrank (250 ml) drinken. Dit is ook zo bij de andere ‘functional foods’ waaraan plantensterolen zijn toegevoegd. Daarnaast zijn de producten aan de prijs en is het belangrijk om te weten dat de producten nooit medicatie kunnen vervangen! De producten mogen ook niet genuttigd worden door zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven en kinderen onder de vijf jaar. Dit is iets om goed rekening mee te houden! Bij Foodwatch is Becel pro-activ ook onder de aandacht geweest. Zo heeft Unilever in 2012 de Gouden Windei gewonnen vanwege hun misleidende claims (9).

Samengevat

Plantensterolen verlagen het LDL-cholesterol, wat in eerste instantie positief klinkt! Deze claim is ook goedgekeurd door de EFSA. Maar we weten niet of dat effect teniet wordt gedaan door andere nadelige effecten (10). En er is nog geen eenduidigheid over de hoeveelheid. Een minimale inname van plantensterolen is noodzakelijk om een effect te hebben maar daarnaast mag niet de grens van 3 gram/dag overschreden worden omdat dit weer negatieve invloeden kan hebben.

Als ik kijk naar de praktijk dan komt het onderwerp ‘plantensterolen’ vaak aanbod bij de hartrevalidatie in het ziekenhuis. Deze groep patiënten gebruiken vaak al cholesterolverlagende medicatie (statines) en het is hierbij belangrijk om duidelijk te maken dat deze producten nooit medicatie kunnen vervangen! Ik raad het daarom zelf nooit aan, ook omdat je met een minimale hoeveelheid maar ook een maximale hoeveelheid zit die genuttigd mag worden. Daarnaast is het effect van plantensterolen naar mijn mening ook niet erg groot.

Plantensterolen is de laatste jaren een relatief ‘nieuw’ begrip en er dient nog meer wetenschappelijk onderzoek gedaan om echt iets te kunnen zeggen over het effect van plantensterolen en wat ze opleveren als we kijken naar het risico op hart- en vaatziekten. Hopelijk heb je door deze blog wel een beeld gekregen over plantensterolen en wat het precies is. Maar is het nou een cholesterolwonder? Of een slimme marketingtruc? Dat mag jezelf bepalen 😉

Bronnen

  1. Thomas B., Bishop J. in conjunction with The British Dietetic Association (2009). Plant stanols and sterols (pp. 170) Manual of dietetic practice. 4th ed. Oxford: Blackwell Publishing
  2. Rolfes S.R., Whitney E. (2011). Sterols (pp. 141). Understanding Nutrition. 12th ed. Wadsworth: Cengage Learning
  3. Katan B. Medische margarine
  4. Het Voedingscentrum. Encyclopedie: Functionele voeding.
  5. Rolfes S.R., Pinna K., Whitney E. (2015). Phytochemicals and Functional Foods (pp. 428) Understanding Normal and Clinical Nutrition. 10th ed. Stamford: Cengage Learning
  6. European Food Safety Authority. Scientific Opinion on the modification of the authorization of a health claim related to plant sterol esters and lowering blood LDL-cholesterol. EFSA Journal 2014;12(2):3577 [14 pp.]. 
  7. Website van Becel pro-activ. Wetenschappelijke studies
  8. Genser B. et al (2012). Plant sterols and cardiovascular disease: a systematic review and meta-analysis. European Heart Journal 33, 444-451.
  9. Foodwatch. Misleidende marketing: Becel pro-activ
  10. Plat J., Lutjohann D., Mensink R.P (2012). What is the real meaning of increased serum plant sterol concentrations? British Journal of Nutrition 108:5, 943-945.
Eet als een expert

Interesse in gezonde voeding?

Check dan ons boek Eet als een expert op bol.com of via de webshop!

 

print dit artikel print dit artikel

  Diëtist en gezondheidswetenschapper

Ik ben Malon de Smoker (1993), diëtist en gezondheidswetenschapper. In 2014 ben ik afgestudeerd als diëtist aan De Haagse Hogeschool bij de opleiding Voeding & Diëtetiek. Ik merkte tijdens deze opleiding dat periode waarin ik mijn scriptie aan het schrijven was erg leuk vond, omdat ik actief bezig was met onderzoek doen! Daarom heb ik besloten om na mijn HBO opleiding, via de premaster, de master Health Sciences: specialization Nutrition and Health aan de Vrije Universiteit te gaan doen. Inmiddels ben ik afgestudeerd en mag ik mij naast diëtist ook gezondheidswetenschapper noemen.

Reacties

4 Reacties

  1. marin 18 juli 2015 at 9:53- Beantwoorden

    Hoi,

    wat ik een beetje mis is de waarde of het belang van een laag cholesterolgehalte. Het is nog altijd omstreden dat een laag cholesterolgehalte in je bloed goed voor je zou zijn en een hoog gehalte niet. Dat plantesterolen het cholesterolgehalte in de je bloed doen dalen omdat ze de opname van cholesterol uit voeding remmen is leuk en dat effect zal best bewezen zijn, maar het is totaal onduidelijk wat het nut daarvan is. Bovendien produceert het lichaam zelf ook cholesterol en dan ook nog eens 3 a 4x zoveel als we met voeding binnen krijgen. Cholesterol dient als een reparatiestof voor allerlei cellen en structuren. Cholesterol is geen dodelijk gif, maar van vitaal belang voor de constructie en het functioneren van alle lichaamscellen. Cholesterol is ‘goed’ noch ‘slecht’. Het cholesterolgehalte van het bloed wordt bepaald door talrijke factoren, zoals stress, lichamelijke activiteit, gewichtsverandering en roken en al helemaal niet door een portie eieren of een beetje roomboter. Eigenlijk, en dat is wel mijn grootste bezwaar tegen Unilever c.s en eigenlijk iedereen die zich met de voeding van gezonde mensen wilt bemoeien: waarom zou je je bemoeien met de voedingsgewoonten van gezonde mensen wanneer hun voeding geen invloed heeft op een factor die je als gevaarlijk beschouwt, in dit geval het cholesterolgehalte? Waarom die emotionele (“Voor het hart waar je van houdt!” “Heel Zonnedael een laag cholesterol” ) chantage via TV-commercials?

  2. Karlijn 22 juli 2015 at 7:40- Beantwoorden

    Ook goed om te vermelden dat ook de Hartstichting plantensterolen i.c.m. medicatie afraad. Dat wil zeggen dat effectiviteit van plantensterolen icm medicijnen nooit (goed) onderzocht zijn en er zeker geen meerwaarde aan toe te schrijven is op dit moment.

  3. willemke 10 februari 2016 at 9:37- Beantwoorden

    Ik heb 3 maanden lang, 3 sneetjes brood per dag met pro activ boter gegeten en mijn ldl is verlaagd. Ik denk als je het doet terwijl je nog geen medicijnen neemt en je ldl gehalte is niet te hoog dat je het dan kan proberen. Voorop gesteld dat het kan van je dokter. Misschien wel een manier om medicijn gebruik uit te stellen. Maar dit werkt voor mij en niet iedereen is hetzelfde.

  4. Femke 27 april 2017 at 12:16- Beantwoorden

    Hoi, ik heb een te hoog cholesterol en ben daarvoor naar een diëtist gegaan die de huisarts adviseerde. Zij zei dat ik minder muesli moest eten en meer brood, en dat moest besmeren met Becel. Ik kreeg ook een foldertje van Becel mee. Nu heb ik jullie boek gelezen en twijfel ik aan de adviezen van de diëtist. Hoe weet je nu of je een goede diëtist hebt? En niet eentje die gesponsord wordt door een groot bedrijf of in hypes gelooft?

Schrijf een reactie